Barnard Haitink en zijn meesterlijke reflectie
Volkskrant 13-05-2011, pagina 28 / KLASSIEK / Bernard Haitink * * * * *
Na een kwarteeuw maken pathos en onderhuidse spanning plaats voor reflectie en beheersing van emoties.Het is de week van de Nederlandse eredirigenten: na Edo de Waart zaterdag met het Radio Filharmonisch Orkest is nu Bernard Haitink met het Koninklijk Concertgebouworkest (KCO) aan zet. De komst van de 82-jarige dirigent leidt tot uitverkochte zalen. Haitink dirigeert de Symfonie nr. 9 (1908-09) van Mahler en komt met een interpretatie die aan het denken zet.
Menig klassieke muziekliefhebber zal zich de aangrijpende vertolking van Mahlers Negende herinneren, die Haitink met het Concertgebouworkest in 1987 tijdens de kerstmatinee bracht in zijn laatste seizoen als chef. Haitink presenteerde met grote, wilde gebaren, verstikkende stops, vele hoofdschuddingen en zweetdruppels de Symfonie als een dramatisch afscheid.
Een kwarteeuw later is er kalmte in Mahlers ingetogen kroonjuweel. Zaten ooit de dirigent en het orkest (te?) dicht op elkaars lip, in 2011 domineert afstandelijkheid. Haitinks aanpak doet eerst vervreemdend aan: waarom laat hij het orkest niet zoemen en gonzen zoals dat in Mahlers symfonieën zo goed kan?
Opvallend dat Haitink in het tweede deel (Im tempo eines gemächlichen Ländlers) het orkest vrijelijk laat spetteren en sputteren en het vervolgens met minutieuze aanwijzingen opzweept tot duizelingwekkende snelheid. Ongekend exact neemt hij het derde deel onder handen, de gelijkenis met de precieze stijl van zijn tijdgenoot en collegadirigent Pierre Boulez doemt op.
Na de onderkoelde middendelen krijgt in de finale de langverwachte, verzengende warmte van het melodrama extra diepte. Tot slot keren kille, ijle tonen terug alsof er niets is gebeurd. Geniaal: na 23,5 jaar maken bij Haitink pathos en onderhuidse spanning plaats voor reflectie en beheersing van emoties, net als Mahler zelf in zijn Negende deed. Het geheel vormt een filosofische gelaagdheid waarvan de puzzelstukken na afloop pas in elkaar vallen.
Lonneke Regter
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink. Mahler, 11/5. Herh.: 13/5, 15/5 Radio 4: 15/5, Ned. 2: 30/6