Het Koninklijk Concertgebouworkest (KCO) schept meestal hoge verwachtingen in de AAA-serie door een ambitieuze, veelzijdige programmering, die niet per se avontuur garandeert. Dit keer nam het orkest onder leiding van de Amerikaan David Robertson het thema ‘Verwachtingen’ onder de loep: afgelopen donderdag pakte het concert in het Amsterdamse Concertgebouw verrassend goed uit.

De aanleiding voor het thema van de avond was Erwartung uit 1909 van Schönberg. Het monodrama van een halfuur op een raadselachtige tekst van Marie Pappenheim werd geniaal ingeleid door het verwachtingsvolle, kleurrijke voorspel uit Tristan und Isolde van Wagner.

Tot op de dag van vandaag strijden kenners over de betekenis van Erwartung en de rol van de hoofdpersoon. Hysterisch of een feministe? Droomt zij dat zij haar geliefde dood vindt in het bos of is dat echt? De Amerikaanse sopraan Deborah Polaski, debuterend bij het orkest, gaf met haar warme stem een prachtige standvastig neutrale vertolking. Zij liet – heel verstandig – de interpretatie over aan het publiek.

Een gloednieuw werk van Klaas de Vries bracht onrust en felle wendingen. Voor Providence vond De Vries inspiratie bij de gelijknamige film van Alain Resnais (1977) over een man die op zijn sterfbed werkt aan een roman over zijn familie. De opdrachtcompositie Providence kwam later dan verwacht, doordat de Nederlandse componist eerst de opera Wake over de vuurwerkramp in Enschede moest afmaken. Een geluk bij een ongeluk, want uiteindelijk kon De Vries voor zijn KCO-opdracht inzoomen op een stukje uit die opera.

De Vries’ rauwe compositie van nog geen kwartier is het beste te omschrijven als complexe, onheilspellende filmmuziek, alsof bedoeld voor scene uit een moderne Hitchcock. Neurotisch friemelende violen en hijgende klarinetten zorgden voor extra spanning. Swingende, opzwepende gedeeltes met een stoere rol voor een drumsolist, geïnspireerd op de muzikale taal van James Brown, gaven het energieke werk lucht.

Een welkom rustpunt in het hectische en dramatische programma vormden de Images oubliées van Debussy in een nieuwe orkestratie van Bart Visman. Door een ingenieus indikkende en uitdijende orkestklank, kreeg het oorspronkelijke pianowerk meer diepte en toonde ongekende laatromantische kleuren en zuchten.

Lonneke Regter

Koninklijk Concertgebouworkest & Deborah Polaski o.l.v. David Robertson. Concertgebouw, Amsterdam, 26/1. Radio 4: 5/2.

Zijn faam was hem al vooruitgesneld en inderdaad was het de tenor Benjamin Hulett (34) die donderdag in de AAA-serie (Actueel, Avontuurlijk, Aangrijpend) van het Koninklijk Concertgebouworkest de avond kleur gaf. Hij debuteerde daar met een schitterende vertolking van Venetian Journal, een theatraal stuk voor klankspoor, tenor en orkest uit 1972 van Bruno Maderna.

Als zanger en verteller bracht de Brit Hulett de Venetiaanse dagdromen op tekst van Jonathan Levy, geschreven in de stijl van de 18de-eeuwse reisdagboeken van James Boswell, met humor en passie voor het voetlicht. Maderna, zelf opgegroeid in Venetië, gaf de solozanger een uitdagende partij.

De solist, het orkest en de dirigent trakteerden het Amsterdamse Concertgebouw twintig minuten lang op een memorabele sfeertekening van de Italiaanse stad. Na de fragmenten op band, die meteen een ‘ouderwetse’ sfeer neerzetten, begon de solozanger koket te kwetteren over zijn bezoek aan de opera. Eerst met spreekstem, later zangerig in Engels, Frans en Italiaans, gelardeerd met flarden lieflijke gondelliederen en vaak melige of mijmerende begeleiding van de instrumenten. De grappige, want veel te statig gepresenteerde, coloraturen vormden een muzikaal en theatraal hoogtepunt.

Insomnium van de 51-jarige componist Detlev Glanert, voor het eerst in Nederland te horen, kon minder boeien. Het werk, bedoeld als voorstudie voor de opera Solaris die in 2012 in première gaat tijdens de Bregenzer Festspiele, is wijdlopig. Het verstilde begin en midden – slechts een enkel veegje van de strijkers is hoorbaar – geeft het spanning. Maar na verloop van tijd kabbelt Insomnium (Latijn voor droom) weinig geïnspireerd voort, eerder uitnodigend tot slaperigheid dan fantastische dromen.

Aardig was het samengaan van Insomnium met de Achtste symfonie van Hans Werner Henze, de leermeester van Glanert. Beiden construeerden hun werken in een afstandelijke en behoorlijk tonale muzikale taal binnen een degelijk opgebouwde en doorwrochte structuur.

Compacter en daardoor avontuurlijker waren de Dreams uit 1991 van de Nederlander Peter-Jan Wagemans, vier aaneengeregen stukken die door verrassende tempi, timbres en muzikale lagen voldoende verbeelding opleverden. Opmerkelijk dat de revisie uit 1995 nu voor het eerst ter wereld klonk. Het pleit ervoor toondichters van eigen bodem vaker in het zonnetje te zetten.

Lonneke Regter

Koninklijk Concertgebouworkest & Benjamin Hulett o.l.v. Markus Stenz. Concertgebouw, Amsterdam, 16/12. Radio 4: 8/1.