Opening Brasil Festival Amsterdam
Volkskrant 03-10-2011, pagina 16 / * * * * Festival zonder keurslijf begint indrukwekkend
Het sleutelwoord van het Brasil Festival in Amsterdam, dat bezoekers in oktober en november laat kennismaken met Braziliaanse cultuur, is volgens de eigen website multicultureel. De ZaterdagMatinee, die het festival mocht openen, maakte duidelijk dat ‘Brasil’ vooral een rekbaar begrip is: muziek uit en over Brazilië ging samen met Le sacre du printemps van Stravinsky.
Het argument voor de gemengde programmering was de wederzijdse beïnvloeding tussen Frankrijk en Brazilië rond de Eerste Wereldoorlog. Zo vond de Franse componist Darius Milhaud inspiratie in Rio Janeiro, waar hij in die tijd werkte als secretaris van Paul Claudel.
Een goede zet: met Milhauds Le boeuf sur le toit, de titel van een destijds populair liedje, zetten het Radio Filharmonisch Orkest (RFO) en de soliste Isabelle van Keulen onder leiding van James Gaffigan in vijftien minuten een frivole festivalsfeer neer. Volkse salonmuziek met Zuid-Amerikaanse swing die barst van de citaten van Milhauds Braziliaanse tijdgenoten. Opzwepend slagwerk, gecombineerd met een lyrische viool die een vrolijk improvisatieachtig vraag-en-antwoordspelletje deed met het orkest. Een compositie die een plaats in de concertzaal verdient.
Concreter Braziliaans was Rudepoêma, een wild pianostuk gecomponeerd door de Braziliaan Heitor Villa-Lobos dat in een nieuwe orkestratie van Richard Rijnvos zaterdag in première ging. Het werk van krap twintig minuten is een muzikaal portret van de pianist Arthur Rubinstein. Een virtuoos en feestelijk werk, dat door de instrumentatie resulteerde in een stoer stuk met vette strijkersklanken, zwoel en zwaar koper en keihard knallend slagwerk aan het einde. Rijnvos’ uitvoering klinkt eigentijds en eigenzinnig door het enorme volume en het moderne klankspectrum.
Rudepoêma, geregeld genoemd als tegenhanger van Stravinsky’s Sacre, was een reden om het revolutionaire balletwerk uit 1911-1913 te programmeren. De invalshoek lijkt gezocht voor ‘Brasil’, iets dat deze maand ongetwijfeld vaker zal voorkomen, maar het effect was niet minder indrukwekkend. Na het Braziliaanse feestgedruis kwam de Sacre binnen als een strak stromend, grimmig werk dat door zijn oerkracht culturen overstijgt. Gaffigan en het RFO etaleerden in een middag een enorme veelzijdigheid.
Lonneke Regter
Radio Filharmonisch Orkest & Isabelle van Keulen o.l.v. James Gaffigan. Concertgebouw, Amsterdam, 1/10. Terugluisteren: radio4.nl/ concerthuis; brasilfestival.nl