Toonzettersprijs 2011 naar Kyriakides
Volkskrant 24-06-2011, pagina 28 / Klassiek: Toonzetters ****
Het introverte, compacte werk van Yannis Kyriakides is een ervaring.
‘Het is de hoogste tijd voor een nieuwe politieke partij: TONK, Trots Op Nederlandse Kunstenaars’, roept de componist Richard Rijnvos uit. Hij ontving woensdag in het Muziekgebouw de Matthijs Vermeulenprijs (20 duizend euro) voor Die Kammersängerin, tijdens de vierde editie van Toonzetters.
Op de ‘beladen’ avond, zoals de directeur van Buma Cultuur hem bestempelde, regende het prijzen. Vooral Rijnvos’ indrukwekkende pleidooi voor kunstenaars bleef bij. De dirigent Ed Spanjaard haakte aan en stond met het Nieuw Ensemble letterlijk een moment stil bij de komende bezuinigingen.
Een goede zet dat het Holland Festival het nieuwe muziekevenement Toonzetters heeft opgenomen: het leverde meteen meer publiek en aandacht op voor de Nederlandse muziek. Een aardig gevulde Grote Zaal ondersteunde de betogers met veel en lang applaus. Er was oog voor de uitvoerenden van nieuwe muziek. Ensemble Klang kreeg de Sena Performers Toonzettersprijs. Het Nieuw Ensemble met de violist Angel Gimeno, het Ives Ensemble met de sopraan Marijje van Stralen en het ensemble van Yannis Kyriakides bewezen het hoge musiceerniveau en de accurate uitvoeringspraktijk.
Het Violin Concerto van Klas Torstensson (1951) was een van de drie nominaties voor ‘beste compositie van 2010′ die daadwerkelijk te horen was. In veertig minuten verkent het concert de grenzen van een broeierige dialoog tussen viool en ensemble. Wild glijdende tonen wisselen af met bibberige of lyrische uitspattingen. De herhalingen en lengte maken het derde deel minder verrassend.
Rijnvos (1964) kon trots zijn op Die Kammersängerin waarvoor hij de Vermeulenprijs kreeg: een meesterlijke mini-opera in 21 korte, afwisselende scènes. De regie van Jos van Kan benadrukt soberheid: de ‘kamerzangeres’ ligt op een bed, staat op een trap, trekt een rode jurk aan. De luchtige muziek wordt in dertig minuten steeds grimmiger, aangemoedigd door duistere elektronica.
Tot slot maakte Buma bekend dat Paramyth van Yannis Kyriakides (1969) de Toonzettersprijs 2011 verdient. Terecht: het introverte, compacte werk van de Cypriotische componist met ‘verknipte’ teksten over een vader die zijn dochter aan satan verkoopt, is een ervaring.
Als in een trance sturen stemmen uit de computer (‘bespeeld’ door Kyriakides) langzame lijnen van de viool, piano en klarinet aan. Mysterieuze, vocale klanken stuwen de viool tot angstvallig hoge geluiden, de andere instrumenten tot meer beweging en uiteindelijk verstilling.
Voor de nieuwsgierigen: Kyriakides staat centraal in het festival November Music. Hoopgevend voor muziekminnend Nederland waren Kyriakides’ woorden na de prijsuitreiking: ‘Wat er ook gebeurt, we blijven muziek creëren. Uiteindelijk hoeven we niemand toestemming te vragen.’ Hij zal het bescheiden prijzengeld van 10.000 euro ongetwijfeld goed besteden.
Lonneke Regter
Muziekgebouw, Amsterdam
Toonzetters. Kyriakides, Rijnvos, Torstensson, 22/6. Radio 4: live, terugluisteren via internet.